Dit heeft Nieuw Hembrug te bieden:

Ruim 45 hectare parkachtig landschap, een aaneengesloten gebied in het hart van de Amsterdamse metropool. Een van de laatste terreinen van deze omvang die in de Noordvleugel beschikbaar komen. De ontwikkeling van dit gebied maakt ruimte vrij die kan worden benut om de kwaliteit van wonen, werken en recreëren in de metropool te verhogen. Precies wat de Amsterdamse regio nodig heeft om haar aantrekkingskracht op investerende bedrijven en talentvolle mensen te vergroten.

De extra ruimte maakt het bovendien mogelijk om het groene buitengebied in de regio te sparen, en de verrommeling van onze leefomgeving tegen te gaan. Nieuw Hembrug draagt een fors aantal hectares bij aan deze doelstelling. Het is dan ook een voorbeeldproject voor Mooi Nederland, het initiatief van de ministeries van vm VROM en vm EZ.

 

Een plek met geschiedenis. Meer dan een eeuw lang is hier munitie gemaakt, in het diepste geheim, in zwaar beveiligde gebouwen die over het hele terrein verspreid staan. Die sfeer hangt nog altijd over Nieuw Hembrug, een mysterieuze en avontuurlijke uitstraling.

De gebouwen, waar ooit duizenden mensen werkten, staan nu leeg. Niet minder dan 140 industriële bouwwerken telt het terrein, meest uit de periode 1900-1920. Ruim zestig gebouwen hebben monumentale waarde. Het merendeel hiervan ligt aan de zuidzijde van het terrein en vormt een ensemble met een bijzonder karakter, ook door de vele bovengrondse leidingstraten. Een perfecte vestigingsplaats voor creatieve en innovatieve bedrijven. 

 

Bijzondere natuurwaarden. Midden op het terrein vinden we een omvangrijk groen gebied, met in het hart daarvan een oud kleibos, aangeplant om de schokgolf op te vangen als er een grote explosie plaatsvond in de munitiefabrieken. Die klap kwam niet, het kleibos bleef overeind. Het vormt nu een zeldzaam natuurgebied met bijzondere planten, een reigerkolonie, grote aantallen broedvogels en vleermuizen. Het geheel is uniek voor Nederland. Wanneer we er in slagen om dit deel van Nieuw Hembrug op een verantwoorde manier toegankelijk te maken heeft de metropool er een adembenemend natuurgebied bij, dat uitnodigt om te wandelen, te ontdekken en op avontuur te gaan.

 

Gebruik maken van het water. Nieuw Hembrug ligt strategisch, omringd door water. Torenhoge zeeschepen varen op korte afstand voorbij over het Noordzeekanaal. Ten oosten van het terrein stroomt de Zaan. De ligging aan het water biedt interessante mogelijkheden voor het creëren van aantrekkelijke locaties voor werk en recreatie. Het water biedt bovendien kansen om nieuwe verbindingen te maken met de omgeving. Amsterdam-Centraal ligt op zeven minuten varen van Nieuw Hembrug, ook het centrum van Zaanstad is over water binnen enkele minuten te bereiken.

Een perfect uitgangspunt om vervoer over water te stimuleren. Bijvoorbeeld door de pont van CS naar het vernieuwde NDSM-terrein door te trekken naar Nieuw Hembrug. Het terrein is ook een uitstekend startpunt voor een toeristische verbinding richting het centrum van Zaandam en de Zaanse Schans.

 

Internationale statuur. Het Hembrugterrein is uitgekozen als locatie van een ‘Erfgoedhuis’, en wordt daarmee een belangrijk punt in de Europese Route voor Industrieel Erfgoed (ERIH). Deze Europese belangstelling is terecht: ‘Industriële archeologie’ trekt steeds meer mensen aan. Toeristen met historische belangstelling willen bijzondere gebouwen, boten en machines met eigen ogen zien, en het verhaal zelf beleven. Het Hembrugterrein biedt een bijzonder verhaal, in de historische setting.

 

Nieuw Hembrug bestaat uit drie zones, elk met eigen ontwikkelingsmogelijkheden. 

Het oude kleibos, met de daarin verspreid liggende monumenten, moet vooral een natuurfunctie houden. Dat betekent: de natuur op een verstandige wijze toegankelijk maken voor publiek, passende nieuwe functies zoeken voor bestaande gebouwen, en incidenteel inpassen van nieuwe gebouwen (tot 3 lagen hoog). Behalve de natuurwaarden moet ook de bijzondere sfeer van het geheel bewaard blijven. 

De strook langs het Noordzeekanaal, waar het merendeel van de industriële monumenten staat, leent zich goed voor nieuwbouw. Deze mag stevig van formaat zijn, mits er respect wordt getoond voor de bestaande ‘monumentale ensembles’. Dit is het gebied waar grootschalige ruimte kan worden gevonden voor allerlei vormen van bedrijvigheid.

De Spoorscheg, het wigvormige deel van het terrein tussen de oude spoordijk en de provinciale weg, kan op termijn plaats bieden aan grootschalige nieuwbouw, met name van woningen.

Vooral in de strook langs het Noordzeekanaal komen vele hectares beschikbaar voor werk, recreatie en toerisme. Deze ruimte wordt op bijzondere manier ingevuld.

Nieuw Hembrug leent zich vooral voor de volgende soorten activiteiten:

 

Nieuw Hembrug levert de metropool 43 hectare nieuwe ruimte op voor kwalitatief hoogstaande bedrijfslocaties, recreatiemogelijkheden, en woningen. Door deze ruimte intensief te benutten kan het groene buitengebied gespaard blijven. Maar het terrein biedt meer kansen. Wij willen van Nieuw Hembrug een toonbeeld maken van duurzaamheid. Juist de problemen, die voortkomen uit de rijke geschiedenis van het terrein, bieden een basis om een duurzame ontwikkeling op gang te brengen.

 

Sanering van de vervuiling. Meer dan honderd jaar lang zijn er wapens en munitie geproduceerd op het Hembrugterrein. Die geschiedenis is nog overal zichtbaar. Helaas vinden we ook nog een andere erfenis: de bodem en de waterlopen op het terrein zijn over de hele linie vervuild, hier en daar in ernstige mate. In een aantal gebouwen is asbest aangetroffen.De benodigde sanering van bodem en water is omvangrijk. Wat er precies moet gebeuren hangt ook af van de nieuwe bestemming die delen van het terrein gaan krijgen. De sanering zal gefaseerd worden uitgevoerd, gerelateerd aan de herontwikkeling en in samenspraak met de nieuwe gebruikers.

 

Passend gebruik maken van de monumenten. In de strook langs het Noordzeekanaal is het merendeel van de industriële monumenten te vinden. De monumenten wachten op een nieuwe bestemming die recht doen aan hun kwaliteit, en hen een nieuw leven geeft. Sommige gebouwen verkeren in slechte staat, vele moeten ingrijpend worden gerenoveerd.

Daarnaast is er ruimte voor nieuwe gebouwen. Wellicht kunnen daar ook gebouwen met forse volumes worden toegevoegd. Het wordt een uitdaging om die gebouwen zodanig te ontworpen en in te passen, dat ze geen afbreuk doen aan het monumentale geheel.

 

Nutsvoorzieningen. De infrastructuur van nutsvoorzieningen als gas, water, elektra en riolering is volstrekt verouderd, en moet letterlijk van de grond af aan worden opgebouwd. Waar het terrein vervuild is, wordt de uitdaging om de voorzieningen op zodanige wijze aan te leggen, dat de verontreiniging geen belemmering vormt. Een van de mogelijkheden is gebruik te maken van de bovengrondse leidingstraten op het terrein.

Maar deze integrale vernieuwing van de voorzieningen biedt ook een kans om het gebied volgens de nieuwste technologische inzichten compleet zelfvoorzienend te ontwikkelen. Wij willen toewerken naar gesloten kringlopen op het gebied van bijvoorbeeld water, bouwmaterialen en biomassa. Het streven is om het terrein energieneutraal te maken, dat wil zeggen voldoende energie op het terrein te produceren om in de eigen behoefte te voldoen. Zo wordt het terrein een toonbeeld van duurzaamheid en van het zorgvuldig omgaan met kostbare ruimte.

 

De herontwikkeling van Nieuw Hembrug wordt een complex proces, dat grote zorgvuldigheid vraagt.

De bodem moet gesaneerd, de natuurwaarden behouden, er moeten nieuwe functies worden gevonden voor de monumenten, nieuwe duurzame infrastructuur opgebouwd. Daarbij kan slechts in beperkte mate van tevoren worden vastgesteld hoe Nieuw Hembrug er uit komt te zien, al zijn de marsroute en het eindbeeldhelder.

 Beproefde oplossingen volstaan niet om de ambitieuze doelen te bereiken. Bestaande regelgeving, gericht op toetsing en controle, is in dit geval niet altijd constructief. Bij de ontwikkeling van nieuw Hembrug moeten we van meet af aan Duurzaam Denken.

Er is innovatie voor nodig om Nieuw Hembrug tot een duurzame gebiedsontwikkeling te maken en daarbij alle duurzaamheidthema’s zoveel mogelijk te optimaliseren. In deze gebiedsontwikkeling komen vragen aan de orde als:

Hoe gaan we om met onzekerheden, met een “onplanbare” toekomst? Hoe betrekken we partners vanuit de markt, gebruikers en bewoners? Hoe gaan we om met regelgeving in tijdelijke en permanente situaties, wetend dat de maatschappelijke ontwikkelingen razendsnel gaan en steeds weer nieuwe en andere eisen stellen aan onze ontwerpen? Welke financieringsstrategieën zijn er mogelijk en welke waardeontwikkeling kunnen we verzilveren, juist in situaties waarin het eindbeeld en de daarbij behorende exploitatie niet vast staat?

Kortom: de complexiteit van de herontwikkeling, en de grote kansen die het terrein biedt, maken van Nieuw Hembrug een laboratorium voor duurzame gebiedsontwikkeling.